“Aranızda ölümü takdir eden Biziz; sizi benzerlerinizle değiştirmemize ve bilmediğiniz bir âlemde yeniden var etmemize engel olacak değilsiniz.”
(Vâkıa 61–62)
Bu ayet, varlığın her an yenilenmesine işaret eder. Her an yaratılır, her an öldürülür; ardından aynısı değil, benzeri yeniden yaratılır. Suretler sürüyor gibi görünür; fakat hiçbir an, bir öncekinin tekrarı değildir. Ölüm bir kopuş değil; tecellinin akışı içinde bir halden başka bir hale geçiştir. “Değiştirme” ve “yeniden var etme”, bu anlık tazelenmenin ifadesidir.
“Siz ölüler idiniz, sizi var kıldı; sonra öldürecek, sonra yine var kılacak; sonra O’na döndürüleceksiniz.”
(Bakara 28)
Bu ayet, a‘yân-ı sâbiteye işaret eder. A‘yân-ı sâbite, Cenab-ı Hakk’ın ilmindeki sabit hakikatlerdir. Varlık bu hakikatlere emanet ve geçici olarak verilir; geri alınır, sonra başka bir mertebede tekrar verilir. Bu tekrar, aynı suretin iadesi değil; hakikatin farklı bir zuhuru olarak gerçekleşir. Dönüş, asla; yani Hakk’a iadedir.
Selam olsun İbn Arabî hazrete.
Ceyhun